Zoek een lied

{{ filtered.length }} van {{ totalItems}} liederen getoond

Geen liederen of gedichten gevonden

1008 - Rechter in het licht verheven


Een eerste kennismaking

Dit is een gebed om vrede: dat de dromen van de lijdende mensheid worden gekroond met Gods koninkrijk op aarde.
De Nederlandse vertaling van het Engelse lied ‘Judge eternal, throned in splendour’ doet niet vermoeden dat de tekst een eigenaardige ontstaansgeschiedenis heeft. Toen de Tweede Boerenoorlog in Zuid-Afrika in 1902 door de Britten werd gewonnen, schreef Henry Scott Holland (1847-1918), kanunnik van de St.Paul’s Cathedral te Londen, dit lied. De tekst weet van het schuldbesef vanwege het gebeurde, maar de dichter laat zijn visie op het Britse rijk niet los. In zijn vertaling heeft Jan Willem Schullte Nordholt die verwijzingen weggelaten en de roep naar gerechtigheid meer ruimte gegeven door deze te betrekken op de gehele mensheid. De tekst mag gehoord worden als een roep uit de duisternis. De melodie van Franse oorsprong past daar heel goed bij, veel beter dan de triomfantelijke melodie die men in Engeland bij deze woorden gebruikt en die wij kennen bij Liedboek 769. Met die melodie wordt het tot een overwinningslied, en zo mag het niet klinken.

Auteur: Pieter Endedijk


Judge eternal, throned in splendour

Henry Scott Holland
Jan Willem Schulte Nordholt
Wales
Tune: PICARDY

Tekst

Deze toelichting is overgenomen uit ‘Een Compendium van achtergrondinformatie bij de 491 gezangen uit het Liedboek voor de kerken’ (Amsterdam 1977) en wordt tijdelijk op deze site geplaatst. Deze tekst wordt vervangen als er een definitieve toelichting beschikbaar is. 

In de maand mei 1902 hadden de Transvaalse Boeren eindelijk het hoofd in de schoot gelegd en het Engelse wereldrijk leek op het hoogtepunt van zijn macht te zijn gekomen. Een dichter in Zuid-Afrika, C. Louis Leipoldt (1880-1947) , schreef zijn aangrijpende bittere gedicht ‘Vredeaand’, dat begint:

Dis vrede, man; die oorlog is verby!
Hoor jy die mense skreeu, die strate vol?
Sien jy die hele wéreld is op hol?
Kom hier’s ‘n bottel soetwyn; laat ons drink!
Ons het ons nasie in die see gesink.

Precies in diezelfde tijd schreef een Engelse dominee, kannunnik van St. Paul’s in Londen, een gezang van bezinning. Het verscheen in juli 1902 in het blad The Commonwealth onder de titel Prayer for the Nation. Uit zijn lied proeft men iets van onzekerheid en schuldbesef over alles wat er gebeurd is, maar zijn geloof aan de Engelse missie is niet verdwenen. Het empire moet gezuiverd worden, daar gaat het hem om. Ik citeer de derde strofe:

Crown, O God, thine own endeavour:
Cleave our darkness with thy sword:
Feed the faint and hungry heathen
With the richness of thy Word:
Cleanse the body of this empire
Through the glory of the Lord.

In de vertaling heb ik uiteraard de noties van het Britse rijk weggelaten. Het lied boeide mij toch, ik hoorde er het hunkeren in naar gerechtigheid, hoe ook ingekapseld in de beperktheid van een Engelse dominee van toen. Waar de dichter aan het empire dacht, heb ik vertalende aan de mensheid gedacht, en men zou mogen zeggen dat het zo meer een bewerking dan een letterlijke vertaling is geworden.

Henry Scott Holland, de man die het oorspronkelijk schreef, leefde van 1847-1918. Kreeg een uitstekende opvoeding (Eton, Oxford) en werd in 1872 als geestelijke gewijd. In 1884 werd hij kanunnik van St. Paul’s Cathedral. Zijn lied sloeg onmiddellijk aan, reeds in 1906 werd het opgenomen in The English Hymnal. Het stond ook in de proefbundel 102 gezangen (1964, nr. 73).

Auteur: Jan Willem Schulte Nordholt


Melodie

In Engeland heet deze melodie PICARDY, nadere aanduiding French traditional carol. In 1868 publiceerden John Mason Neale (1818-1866) en Richard Frederick Littledale (1833-1890) Translations of the Primitive Liturgies, waarin dit Prayer of the Cherubic Hymn van de liturgie van de Heilige Jacobus voorkwam, gezongen in de Oosters-Orthodoxe Kerk gedurende het opdragen van de Mis met Pasen.

Vier jaren daarvoor schreef Gerard Moultric (1829-1885) een metrische vertaling van dit gebed Let all mortal flesh keep silence en publiceerde deze in Lyra Eucharistica (1864), wat zeer vrij geparafraseerd werd door Percy Dearmer (1867-1936) voor Songs of Praise (1926).

De melodie is bekend als Chanson ancienne bij de tekst Jésus Christ s’habille en pauvre. De opbouw is als volgt:
- regel 1 en 2: a (2 met hetzelfde slot als 1, op de dominant, a’-g’-a’;
- regel 3 en 4: a (herhaling);
- regel 5 en 6: b (6 = 5 met gewijzigd slot).

Regel 2 tipt even aan c”; prachtig is hoe regel 5 en 6 de hoge d” bereiken. Bijzonder is ook, dat alle regels drie maten beslaan, terwijl regel 5 daarop de fraaie uitzondering vormt. – Feitelijk hebben we met een De profundis te maken, zij het van een veel lichter toets dan Luthers Aus tiefer Not (zie Liedboek 130a).

Auteur: Adriaan C. Schuurman


Media

Uitvoerenden: Magister Cantat o.l.v. Arie Eikelboom; Martine van der Meiden, orgel