Zoek een lied

{{ filtered.length }} van {{ totalItems}} liederen getoond

Geen liederen of gedichten gevonden

433 - Kom tot ons, de wereld wacht


Een eerste kennismaking

In de lutherse traditie is het lied Nun komm, der Heiden Heiland onlosmakelijk verbonden met de eerste zondag van de advent. Het behoort dan ook tot de klassieke liederen uit die traditie.
De vermeldingen bij tekst en melodie suggereren dat het om een oorspronkelijk lied van Martin Luther gaat. De reformator maakte echter een vertaling van de hymne Veni redemptor gentium van Ambrosius van Milaan en daarmee gaat dit lied dus terug op een van de oudste christelijke kerstliederen. Het bij Ambrosius veel voorkomende contrast licht - duisternis is in dit lied goed herkenbaar. Wij verwachten de Heiland, die het licht is in onze nacht (strofe 1), de hemelse zonneschijn (strofe 2; hier wordt een verbinding gemaakt met Psalm 19,6-7, de introïtus van de vierde adventszondag). De kribbe is het teken van het overwinnende licht, ‘waarvoor al het duister zwicht’ (strofe 4).
De oorspronkelijke gregoriaanse melodie werd door Luther vereenvoudigd om zo voor gemeentezang geschikt te zijn. Deze melodie heeft een bijzondere symmetrische bouw: de regels 1 en 4 zijn gelijk en regel 3 is een gevarieerde omkering van regel 2.
Dit lied heeft een grote kerkmuzikale schat opgeleverd: van eenvoudige liedzettingen tot en met de schitterende Cantates 36, 61 en 62 die Bach voor de eerste adventszondag schreef.

Auteur: Pieter Endedijk


Nun komm, der Heiden Heiland

Martin Luther
Jan Willem Schulte Nordholt
Erfurt 1524

Tekst

Deze toelichting is overgenomen uit ‘Een Compendium van achtergrondinformatie bij de 491 gezangen uit het Liedboek voor de kerken’ (Amsterdam 1977) en wordt tijdelijk op deze site geplaatst. Deze tekst wordt vervangen als er een definitieve toelichting beschikbaar is.

Van de hymne van Ambrosius Intende qui regis Israel was de eerste strofe in de middeleeuwen in onbruik geraakt en de rest zeer populair geworden met als aanhef Veni redemptor gentium – ‘kom, Verlosser der volkeren’. Luther heeft dit lied vrij vertaald. Zijn vertaling is geschreven in een wat duistere taal en heeft daardoor altijd veel kritiek ontmoet maar is toch, of ook misschien wel daardoor, zeer populair geworden. In de tweede strofe gaat de dichter terug op Psalm 19,6, in de derde strofe op Johannes 16,28. In strofe 4 wordt de kribbe gezien als een teken van overwinning en niet zoals in latere kerstliederen als een vertederende menselijke bijzonderheid. Het oudste kerstlied van de christenheid heeft een zeer sterk en mannelijk karakter en wijst naar de voleinding. Daarom heeft Luther het ook bewonderd en vertaald.
Wat de vertaling in het Nederlands betreft, deze heeft grote moeilijkheden opgeleverd, omdat de Duitse aanhef bijzonder sterk en onvertaalbaar is. De versie die in de proefbundel 102 Gezangen (1964, nr. 37) was opgenomen, is vooral op aandrang van de lutherse deputaten toch weer gewijzigd om meer vast te houden van de Duitse en trouwens ambrosiaanse aanroep tot de Verlosser van de hele wereld, want dat is toch kerngedachte van het lied. Ook het begin van strofe 3 is gewijzigd en nu dichter bij de Duitse tekst, terwijl in strofe 4 eveneens een heel nieuwe versie is gegeven, die, hopen wij, meer recht doet aan Luthers woorden.

Auteur: Jan Willem Schulte Nordholt


Melodie

Dit lied is een van die oudkerkelijke hymnen waarvan Luther niet alleen de tekst maar ook de melodie heeft bewerkt en geschikt gemaakt voor gemeentezang. Daartoe liet hij een aantal melismen weg en maakte van de gregoriaanse melodie een compacte en gesloten liedvorm. Hij bracht een opvallend symmetrische structuur aan, waardoor de melodie voor de gemeente des te gemakkelijker te memoriseren was: de eerste en laatste regel zijn identiek, de tussenliggende regels hebben van voren naar achteren en van achteren naar voren gelezen ongeveer dezelfde melodische curve. Merkwaardig is het feit dat Luthers vertaling zeven lettergrepen per regel telt waar het latijnse origineel er acht heeft.

Auteur: Wim Kloppenburg


Media

Uitvoerenden: Projectkoor OAZE en leden van de Christelijke Muziekvereniging Eendracht Winterswijk o.l.v. Wim Ruessink; Wilbert Berendsen, orgel