Zoek een lied

{{ filtered.length }} van {{ totalItems}} liederen getoond

Geen liederen of gedichten gevonden

476 - Nu zijt wellekome. Jesu lieve Heer


Syt willekomen Herre Krist

Oud-Nederlands naar een Duitse tekst uit de 14e eeuw
’s-Hertogenbosch 1627

Tekst

Deze toelichting is overgenomen uit ‘Een Compendium van achtergrondinformatie bij de 491 gezangen uit het Liedboek voor de kerken’ (Amsterdam 1977) en wordt tijdelijk op deze site geplaatst. Deze tekst wordt vervangen als er een definitieve toelichting beschikbaar is.

De tekst is, met enige wijzigingen, ontleend aan de contra-reformatorische bundel Paradys der Gheestelijcke ende Kerckelijcke Lof-Sanghen (1621), verzameld door Salomon Theodotus, oftewel Aegidius Haeffacker. Ofschoon men geen Nederlandse versie van voor de zeventiende eeuw kent, moet het lied in oorsprong heel wat ouder zijn. J.J. Mak schrijft in Middeleeuwse Kerstliederen (1948, blz. 48) zelfs: ‘Nu syt wellecome is het oudste loflied op Christus’ geboorte, dat in West-Europa in de volkstaal is gedicht’ en suggereert dat het al voor het jaar 1000 ontstaan zou zijn. Een veertiende eeuwse Duitse versie begint met: Syt willekommen heirre kirst, / Want du unser alre here bist. Ook het refrein ‘Kyrieleis, mede bij paas- en pinksterliederen gebruikt, is een oud element. Het is het Griekse Kyrie eleison (= Heer, erbarm u; Matteüs 15,22), dat sinds de vierde eeuw in de kerkelijke liturgie is toegepast. De veranderingen die het Liedboek voor de kerken, in aansluiting bij de ‘Hervormde Bundel 1938’ (gezang 14), in de versie van Theodotus heeft aangebracht zijn de volgende: strofe 1 ‘op dit aardrijk’ in plaats van ‘in dit Aerdtrijck’; strofe 2 ‘Herders’ in plaats van ‘d’Herders’, ‘zult Hem vinden’ in plaats van ‘sul tet vinden’; strofe 3 ‘Wijzen uit het oosten’ in plaats van ‘d’Heylighe drie Koon’ghen’; verder nog wat moderniseringen als ‘gene’ in plaats van ‘gheender’ en ‘ootmoediglijk’ in plaats van ‘ootmoedelijck’. De vreemde vorm ‘van dat kinde’ in strofe 4 komt voor rekening van Theodotus; een andere, zeer verwante versie van omstreeks 1600 (zie Mak, blz. 47) heeft, beter, ‘van den kinde’. De bekoring die van dit lied uitgaat berust tekstueel vooral op de elementen die de zeventiende eeuw erin heeft gebracht, bijvoorbeeld: ‘Gij komt van alzo hoge, van alzo veer’. Wij moeten ons niet verbeelden een middeleeuws lied te zingen, daarvoor is de tekst al te zeer gefatsoeneerd.

Auteur: Klaas Heeroma

NB. De redactie van het Liedboek heeft de aanpassingen in aansluiting van de ‘Hervormde Bundle 1938’ en het Liedboek voor de kerken overgenomen, maar heeft de ontbrekende (oorspronkelijke) tweede strofe weer een plaats gegeven, zoals deze ook te vinden is in het Oud-Katholiek Gezangboek (1990, nr. 590). Vergelijk ook Mak, blz. 46-47.


Melodie

De oudste notatie van de melodie vinden we in een evangelarium van Otto III (908-1002). De eerste helft is daar door een latere (veertiende eeuw?) hand bijgeschreven in een niet- mensurale notatie:

Het ritme kunnen we ons daarbij voorstellen als:

Vervolgens vinden we de melodie met een driestemmige zetting in een handschrift uit de Stadtbibliothek te Erfurt uit het eind van de veertiende eeuw (minstens vóór 1394). De melodie begint daar eveneens met d’ en buigt ook aan het eind naar deze toon terug. De oorspronkelijke tonaliteit van die melodie zal dus dorisch geweest zijn. Twee bijzonder fraaie anonieme vierstemmige bewerkingen komen voor in het zestiende eeuwse handschrift dat oorspronkelijk toebehoorde aan de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap te ’s-Hertogenbosch, later aan prof. dr. A. Smijers en tegenwoordig in bezit is van dr. P. Harkx te Eindhoven.
In 1615 verschijnt de melodie in druk in Hymni ofte Loff-sangen, het eerste, doch nimmer als zodanig gebruikte gereformeerde gezangboek in Nederland.
In het Liedboek is de melodie genoteerd volgens Theodotus’ Paradijs der Gheestelijcke en Kerckelijcke Lofsangen, ’s-Hertogenbosch 1627 (tweede druk), in welke lezing het lied sindsdien zijn grote bekendheid heeft gekregen.
Tempovoorstel: MM 60-72 voor de halve noot.

Auteur: Jan van Biezen


Media

Uitvoerenden: Collegium de Dunis o.l.v. Ignace Thevelein; Tom Hoornaert, orgel

Video: Liedboek 476 door zangers van de Dorpskerk Eelde; Vincent van Laar, orgel (strofen 1, 2, 3)