Zoek een lied

{{ filtered.length }} van {{ totalItems}} liederen getoond

Geen liederen of gedichten gevonden

151 - Ik zing voor de Heer en ik prijs zijn gezag


Het lied van Mozes (Schelfzeelied)

Jan Wit
Adriaan C. Schuurman

Tekst

Deze toelichting is overgenomen uit ‘Een Compendium van achtergrondinformatie bij de 491 gezangen uit het Liedboek voor de kerken’ (Amsterdam 1977) en wordt tijdelijk op deze site geplaatst. Deze tekst wordt vervangen als er een definitieve toelichting beschikbaar is.  

 Dit geweldige ‘lied van Mozes’ is het eerste uit de geschiedenis van Israël als volk. Het heeft in de Hebreeuwse tekst een grote bewogenheid en beweeglijkheid, terwijl men uit de combinatie van Exodus 15,1-21 van hetzelfde hoofdstuk tot de conclusie moet komen dat het als beurtzang en in elk geval als refreinlied gezongen is. Om al dit geweld in een gemeentelied weer te geven leken mij de gangbare strofevormen van het klassieke kerklied nauwelijks bruikbaar. Ik koos daarom een brede regel en een lange strofe met aan het slot twee refreinregels. Om de beweeglijkheid te suggereren dient niet alleen het driedelige tekstmetrum, maar ook de invoering van enkele kortere regels tussen alle lange en aan het slot.

De gegevens van de grondtekst zijn niet op de voet gevolgd, maar in het algemeen kan men zeggen dat strofe 1 een weergave is van Exodus 15,1-2; strofe 2 van de verzen 3-5 (15,6-10 zijn niet als zodanig berijmd, al komen enkele noties over de andere strofen verdeeld voor); strofe 3 van de verzen 11-13; strofe 4 een zeer vrije parafrase van de verzen 14-16 en strofe 5, in aansluiting bij het slotvers, een nieuwtestamentische conclusie weergeeft. De vrije parafrase in strofe 4 betrekt het verschrikken en verstommen van de contemporaine volken op de ondergang van alle aardse machten door het geheim van het wonderbaar handelen Gods. Overigens kan men regel 8 van deze strofe ook zo verstaan dat, terwijl het Godsrijk opgebouwd wordt, de aardse machten aan hun eigen geheimzinnige gevaarlijkheid te gronde gaan. De vijfde strofe brengt een gewijzigd refrein. De combinatie ‘slaafse ellende en vorstelijke waarde’ slaat enerzijds op het feit dat zowel de zojuist bevrijde slaven als de koning van Egypte de zee in moesten gaan, anderzijds op wat Pascal noemt: ‘la grandeur et la misère de l’homme’.

Het Schelfzeelied, dat al van oudsher tot de klassieke cantica behoort, heeft met name gefunctioneerd in de paasnachtdienst en is ook door de eeuwen heen in verband gebracht met de doop (zie onder andere het ‘zondvloedgebed’ in het klassieke doopformulier). De relatie met de doop wordt in de vijfde strofe zeer nadrukkelijk bevestigd. Het lied zou dan ook niet alleen kunnen functioneren als paaslied, maar in bepaalde gevallen ook als dooplied. Het stond in Ministeriale (Haarlem 1966, blz. 21-22) onder de titel ‘Schelfzeelied’.

Auteur: Jan Wit


Melodie

Voor een zo grootse tekst (die zo’n groots gebeuren betuigt als de exodus van Israël uit Egypte) een melodie te schrijven, is wél een gewaagde onderneming! Ook een geslaagde? Dat zal de praktijk moeten uitwijzen. De eigenzinnige strofevorm stelt de componist voor een bijna onmogelijke taak; duidelijk is alleen, dat wanneer er dan eenmaal gezongen (en niet enkel gedeclameerd) wordt, er ook magna voce gezongen en organo pleno begeleid moet worden.

De juichende lofprijzing begint hoog op c”, en die inzet eindigt in de tweede regel evenhoog; de regels 3 en 4 zijn ongeveer synoniem, – en dit eerste gedeelte van de melodie vormt als het ware de proclamatie van Gods unieke daad. Dan volgt er een uitweiding: de melodie daalt en stijgt, daalt en stijgt opnieuw, tot het refrein bereikt wordt (de laatste twee regels) met als inzet de jubelende kwart sprong bes’-es” (‘met vlie-…’) en als geaccentueerde herhaling daarvan (een terts lager) g’ (‘en blin-…’). De afsluiting ‘met wagens en paarden’, de korte tiende regel, is melodisch gezien de omkering van de tweede, ‘het komt aan de dag’.

Enige vooroefening met de gemeente zal bij deze zangwijs zeker niet gemist kunnen worden.

Auteur: Adriaan C. Schuurman