Zoek een lied

{{ filtered.length }} van {{ totalItems}} liederen getoond

Geen liederen of gedichten gevonden

215 - Ontwaak, o mens, de dag breekt aan


New every morning is the love

John Keble
Willem Barnard
Samuel Webbe Sr.
Tune: MELCOMBE

Tekst

Deze toelichting bij de liedtekst is overgenomen uit ‘Een Compendium van achtergrondinformatie bij de 491 gezangen uit het Liedboek voor de kerken’ (Amsterdam 1977) en wordt tijdelijk op deze site geplaatst. Deze tekst wordt vervangen als er een definitieve toelichting beschikbaar is. De toelichting bij de melodie is nieuw geschreven voor deze website. 

De liederenbundel die John Keble anoniem verschijnen deed in 1827 (hij was toen 35 jaar) heette The Christian Year en bevatte naar goed anglicaanse zede teksten bij de lezingen volgens The Book of Common Prayer, zondag na zondag maar ook bij de heiligendagen die de Church of England althans officieel in ere houdt. Wij vinden in dat boekje typisch ‘hoogkerkelijke’ zin voor liturgische traditie samengaand met grote aandacht voor de bijbel, een beminnelijk amalgaam van wat we gewend zijn ‘katholiek’ en ‘protestant’ te stempelen.

In datzelfde boekje staan echter ook een paar gezangen die voor ‘getijden en gelegenheden’ zijn bedoeld: ochtend, avond, doop, avondmaal, huwelijk. Uit het morgenlied is de hier aangeboden tekst gekozen. Met opzet zeg ik het zo: Keble’s gedicht telt niet minder dan zestien coupletten. Ook de Engelse kerkliederenboeken volstaan met een keuze daaruit. The English Hymnal bijvoorbeeld met zeven strofen: de 6e, 7e, 8e, 9e, 13e, 14e en 16e van Keble’s tekst. Het zijn deze zeven strofen die nu in het Liedboek staan. In de ‘Hervormde Bundel van 1938’ (gezang 277) bestond de tekst uit maar vijf coupletten, het vijftal dat ook in Hymns Ancient and Modern is opgenomen; de strofen, die nu als 1, 2, 6 en 7 zijn genummerd, zijn daaraan ontleend in de vertaling door J.J. Thomson; de strofen 3, 4 en 5 werden overgezet door ondergetekende.

Auteur: Willem Barnard


Melodie

De melodie MELCOMBE is de meest bekende van Samuel Webbe Sr. (1740-1816). Oorspronkelijk schreef hij de melodie met becijferde bas bij het Latijnse gezang ‘O salutaris Hostia’, bestemd voor de rooms-katholieke liturgie en gepubliceerd in An Essay on the Church Plain Chant (1782).
De naam MELCOMBE is ontleend aan Melcome Regis, een streek in het zuiden van het graafschap Dorset. De eerste protestantse liedbundel waarin deze melodie is opgenomen is Sacred Harmony (Londen 1791). Daarin wordt de melodienaam MELCOMBE ook gebruikt. Nu is de melodie vooral bekend in combinatie met de tekst van John Keble (1792-1866). In Nederland werd het lied van Keble en Webbe geïntroduceerd via de ‘Hervormde Bundel van 1938’, gezang 277, in de vertaling van Jan Jacob Thomson (1882-1961). Deze vertaling bestond uit vijf strofen. Vier daarvan (de huidige 1, 2, 6 en 7) zijn door Willem Barnard aangevuld tot een lied van zeven strofen.
De melodie verloopt vrijwel geheel in kwartnoten, eenmaal onderbroken door een gepunteerd ritme aan het einde van de derde regel. Kenmerkend zijn de voornamelijk dalende secundeschreden, regelmatig afgewisseld met een opwaartse sprong om die dalende lijn weer voort te kunnen zetten, zoals de sext in regel 1 en de kwart in regel 2. De dalende secundeschreden worden in de derde regel onderbroken door een stijgende reeks. De tweede melodieregel eindigt op de dominant, maar de derde regel gaat meteen weer verder in de toonsoort van het begin.

Auteur: Pieter Endedijk


Media

Uitvoerenden: Goylants Kamerkoor o.l.v. Cor Brandenburg; Eric Jan Joosse, orgel (strofen 1, 4, 5, 6, 7) (bron: KRO-NCRV)