Zoek een lied

{{ filtered.length }} van {{ totalItems}} liederen getoond

Geen liederen of gedichten gevonden

760 - Gij zijt de zin van wat wij zijn


Een eerste kennismaking

Een lied voor de voleindingstijd, de laatste zondagen vóór advent, als wij uitzien naar ‘alles wat nieuw wordt voor ons oog’ en wij eens ‘blinkend staan / met witte waarheid aangedaan’. Dat zijn zinnen uit de strofen 5 en 6 van dit lied van Jan Willem Schulte Nordholt. Een lied ontstaat niet zomaar, meestal is er een aanleiding toe. Zo ook dit lied. De dichter woonde in 1954 een conferentie bij over de Amerikaanse Burgeroorlog (later werd hij hoogleraar in de geschiedenis en cultuur van Noord-Amerika). Het droevige verhaal over deze oorlog bracht hem in de nacht ertoe de woorden achter elkaar op te schrijven. Het is een indringende tekst geworden, waarbij de Messias genoemd wordt: ‘de zin van wat wij zijn’. Hij gaat ‘in het donker voor ons uit’, zo zingen we in strofe 2, een strofe met de fraaie slotzin: ‘de eeuwen door, een wereld lang’. Ook al dwalen wij af, wij zullen tot Hem terugkeren (strofen 3 en 4), dan hebben wij deel aan het reeds genoemde vergezicht.
De bijzondere metrische structuur van de tekst, met twee korte regels in het midden, vroeg om een geheel eigen melodie. De componist Jan van Biezen gebruikt in zijn melodieën de stijlkenmerken van het middeleeuwse en vroeg-reformatorische lied. Zo is de eerste regel nagenoeg identiek aan de beginregel van Liedboek 621.

Auteur: Pieter Endedijk


Jan Willem Schulte Nordholt
Jan van Biezen

Tekst

Deze toelichting is overgenomen uit ‘Een Compendium van achtergrondinformatie bij de 491 gezangen uit het Liedboek voor de kerken’ (Amsterdam 1977) en wordt tijdelijk op deze site geplaatst. Deze tekst wordt vervangen als er een definitieve toelichting beschikbaar is.

Dit lied, dat ook reeds stond in de bundel 102 gezangen (1964, nr. 97), heb ik in het voorjaar 1954 gemaakt in een kamer van hotel ‘Noordzee’ in Noordwijk. Ik woonde daar een conferentie bij over de Amerikaanse Burgeroorlog, belegd door de United States Information Service, waar als spreker optrad de in Amerika beroemde historicus Comer Vann Woodward (1908-1999). De eerste strofe had ik toen al enige dagen in het hoofd, zij was als vanzelf ontstaan, – zeker ook vanuit de woorden en hun poëtische klank, de aansluiting van zin op zijn in regel 1, en de herhaling van leven in regel 4, terwijl het beeld van de fontein mij vertrouwd was uit middeleeuwse voorstellingen van de bron des levens, in het paradijs gesitueerd. Maar de merkwaardige niet gangbare vorm had mij belet het gedicht verder voort te zetten.

Of het nu het trieste verhaal van oorlog en verbittering was, dat mij verder geleidde in die nacht, weet ik niet zeker, ik vermoed het, maar achter elkaar schreef ik de volgende strofen, waarin ik de geschiedenis van de mensen achter hun trekkende God aan beschreef, eindigende weer in het paradijs waarmee het lied begonnen was. Ik beschreef, zie ik nu achteraf, deze gang der geschiedenis meer mystiek dan sociaal, zoals ik het ook inderdaad sindsdien steeds sterker ben gaan gevoelen.

Auteur: Jan Willem Schulte Nordholt


Melodie

De structuur van de tekst is bepalend geweest voor de vorm van de melodie. Bij de korte tweede regel, rijmend op de eerste, geeft de melodie een herhaling van de toonbeweging bij het slot van de eerste regel. Vergelijk een soortgelijke situatie aan het begin van de Geneefse Psalm 61. Wezenlijk voor de opvatting van het ritme van de melodie is de voorgeschreven tactus proportionatus met de tijdswaarden van een halve noot plus een kwartnoot. De derde regel en het slot van de vierde regel laten ten opzichte van deze grondbeweging de grote gang van een 3/2-beweging horen. Voor het tempo neme men MM 120 voor de kwartnoot. De melodie vertoont in haar gang een ongezochte gelijkenis met het slot van de paassequens Victimae Paschali laudes (zie Liedboek 615). Zij is samengesteld – op een nogal compacte wijze – uit een aantal formules van de eerste modus . Het begin doet denken aan de inzet van Erschienen ist der herrlich Tag (Liedboek 621).

Auteur: Jan van Biezen


Media

Uitvoerenden: Cantorij Emmeloord o.l.v. Co-Jongsma-Hoekstra; Toon Hagen, orgel (bron: KRO-NCRV)